سیدجواد حسینی، رئیس سازمان بهزیستی کشور، در آیین تجلیل از سالمندان کمیته امداد امام خمینی(ره) به مناسبت هفته ملی سالمندان، با اشاره به سرعت بالای سالمندشدن جمعیت ایران اظهار کرد: کشور در حال ورود به دورهای است که سالمندی دیگر یک موضوع محدود به حوزه بهزیستی یا درمان نیست، بلکه ابعاد مختلف اقتصادی و اجتماعی را دربرمیگیرد.
او با اشاره به برآوردهای جمعیتی گفت: در سال ۱۴۳۰ حدود ۳۱ تا ۳۳ درصد جمعیت کشور را سالمندان تشکیل خواهند داد و این روند، ایران را با نوعی «سالمندی چندلایه» مواجه خواهد کرد.
حسینی فقر سالمندی، مسکن، بیماریهای مزمن، مسائل روانی و جسمی، وضعیت صندوقهای بازنشستگی، درآمد و رفاه را از مهمترین ابعاد این پدیده دانست و تأکید کرد که برنامهریزی برای سالمندی باید از هماکنون آغاز شود.
سالمندی فقط افزایش سن نیست
به گفته رئیس سازمان بهزیستی، سالمندی در ایران تنها به افزایش تعداد افراد بالای ۶۰ سال محدود نمیشود، بلکه همزمان با افزایش جمعیت سالمند، مجموعهای از مسائل اجتماعی و اقتصادی نیز تشدید خواهد شد.
حسینی با اشاره به وضعیت سالمندان ۷۰ سال به بالا گفت: ۷۰ درصد درآمد و ۴۶ درصد دارایی این گروه صرف اجاره مسکن میشود و ۶۰ درصد سالمندان نیز با دستکم یک بیماری مزمن مواجه هستند.
این ارقام نشان میدهد افزایش طول عمر، بدون فراهم کردن زیرساختهای رفاهی و درمانی مناسب، میتواند فشار بیشتری بر خانوارها، نظام سلامت و شبکههای حمایتی وارد کند.
رئیس سازمان بهزیستی تأکید کرد هدف صرفاً بیان مشکلات سالمندی نیست و دستگاههای مسئول باید برای این تغییر بزرگ جمعیتی برنامه عملیاتی داشته باشند. به گفته او، کمیته امداد و ۲۷ دستگاه مرتبط باید به سمت توانمندسازی و فرصتآفرینی برای سالمندان حرکت کنند.
در همین راستا، دبیرخانه شورای ملی سالمندان در حال طراحی سامانه و داشبورد سالمندی است تا تصویر دقیقتری از وضعیت این جمعیت ارائه شود. همچنین بستههای سیاستی مختلف برای دستگاههای اجرایی تهیه و ارسال شده است.
لایحه جامع حقوق حمایتی سالمندان روی میز
حسینی از آماده شدن لایحه جامع حقوق حمایتی سالمندان خبر داد و گفت این لایحه اکنون در فرآیند بررسی در کمیسیونها و دولت قرار دارد.
این لایحه قرار است موضوعاتی مانند توانبخشی، سلامت، خدمات اجتماعی و روانشناختی سالمندان را پوشش دهد و به عنوان یک سند بالادستی، مسیر سیاستگذاری در حوزه سالمندی را مشخص کند.
با این حال، افزایش جمعیت سالمند تنها به معنای افزایش نیاز به خدمات حمایتی نیست. بخش دیگری از این جمعیت میتواند همچنان فعال، مولد و صاحب مهارت باشد و همین موضوع باعث شده در سالهای اخیر مفهوم «اقتصاد نقرهای» در سیاستهای سالمندی مورد توجه قرار گیرد.
رئیس سازمان بهزیستی نیز تأکید کرد سالمندی در کنار تهدیدها، میتواند فرصتهایی اقتصادی و اجتماعی ایجاد کند.
حسینی از تدوین نقشه جامع اقتصاد نقرهای سالمندی خبر داد و گفت این نقشه در ۱۴ حوزه در حال تدوین است. پس از آن نیز قرار است نقشه جامع اشتغال سالمندی تهیه شود تا مشخص شود سالمندان متناسب با توانایی، تجربه و شرایط جسمی خود در چه مشاغلی میتوانند فعالیت کنند.
او میانگین سن بازنشستگی در ایران را حدود ۵۲ سال و امید به زندگی را حدود ۷۶ سال اعلام کرد و گفت فاصله میان بازنشستگی و طول عمر میتواند بخشی از منابع انسانی کشور را همچنان در اختیار اقتصاد قرار دهد.
به گفته حسینی، بسیاری از سالمندان دارای تجربه و مهارت هستند و اگر اقتصاد خرد، خانگی و محلی متناسب با توانایی آنها طراحی شود، علاوه بر افزایش کیفیت زندگی، میتوان از ظرفیت آنان برای فعالیت اقتصادی و اجتماعی استفاده کرد.
اقتصاد دیجیتال، اقتصاد سبز و اقتصاد مراقبتی از جمله حوزههایی هستند که به گفته رئیس سازمان بهزیستی میتوانند زمینه ایجاد فرصتهای شغلی جدید را فراهم کنند. در این میان، خدمات مراقبتی سالمندان نیز میتواند به یکی از حوزههای اشتغال جوانان تبدیل شود.
حسینی همچنین از ایجاد ۱۲ هزار و ۵۰۰ فرصت شغلی در حوزه مددجویی بهزیستی در سال گذشته خبر داد و بر ضرورت توجه بیشتر به اشتغال در حوزه مراقبت از سالمندان تأکید کرد.
سالمندان فقط به خدمات درمانی نیاز ندارند
افزایش جمعیت سالمند به معنای افزایش نیاز به مراکز درمانی نیست؛ سالمندان علاوه بر درمان، به ارتباط اجتماعی، آموزش، فعالیت، دسترسی شهری و حمایت روانی نیز نیاز دارند.
حسینی از راهاندازی ۳۸۰ مرکز «مهر و گفتوگو» در کشور خبر داد و گفت این مراکز محلی برای حضور سالمندان، انتقال تجربه، یادگیری و آموزش مهارت هستند.
همچنین سه هزار و ۵۰۰ مشاور ویژه سالمندان در کشور تربیت شدهاند تا خدمات مشاورهای مورد نیاز این گروه را ارائه کنند.
در حوزه سلامت نیز رئیس سازمان بهزیستی از ارائه ۵۸ هزار معاینه رایگان و ۱۸ هزار عینک رایگان به سالمندان طی سه تا چهار ماه اخیر با همکاری انجمنهای علمی از جمله انجمن اپتومتری خبر داد.
یکی دیگر از برنامههای اعلامشده، راهاندازی «بانک زمان» است؛ مدلی که در آن افراد به جای مبادله پول، زمان و خدمات خود را با یکدیگر مبادله میکنند.
حسینی گفت شیوهنامه این طرح تدوین شده و طراحی آن با مطالعه چهار هزار نمونه بانک زمان در جهان انجام گرفته است. اجرای آزمایشی این طرح نیز در مناطقی از تهران با همکاری مجمع خیرین کشور دنبال میشود.
بر اساس این مدل، هر ساعت ارائه خدمت میتواند به عنوان یک واحد اعتبار اجتماعی ثبت شود و فرد در زمان دیگری از همین اعتبار برای دریافت خدمات استفاده کند.
برای اجرای این طرح یک پلتفرم نیز طراحی شده که به گفته مسئولان میتواند در ارائه و دریافت خدمات سالمندان نقش داشته باشد.
شهرهای ایران چقدر برای سالمندان آمادهاند؟
یکی از چالشهای مهم سالمندی، مناسبسازی محیط شهری و محل زندگی است. افزایش تعداد سالمندان زمانی میتواند با کیفیت زندگی همراه باشد که خیابانها، حملونقل عمومی، ساختمانها، مراکز درمانی و خدمات شهری برای افراد کمتوان و سالمند قابل دسترس باشند.
حسینی اعلام کرد در یک سال و نیم گذشته ۱۹ شهر ایران عنوان «شهر دوستدار سالمند» را دریافت کردهاند و ۲۷ دستگاه نیز مسئولیتهایی در حوزه دسترسپذیری و مناسبسازی برعهده دارند.
با این حال، مناسبسازی شهرها تنها یک اقدام عمرانی نیست؛ این موضوع مستقیماً با استقلال سالمندان و میزان وابستگی آنان به خانواده مرتبط است. هرچه محیط شهری دسترسپذیرتر باشد، سالمند میتواند مدت بیشتری از زندگی مستقل خود را حفظ کند.
رئیس سازمان بهزیستی همچنین از راهاندازی ۹۱ مرکز «دستهای مهرگان» خبر داد؛ مراکزی که در آنها سالمندان سالم در کنار کودکان قرار میگیرند تا ارتباط میان نسلها تقویت و تجربه سالمندان به نسل جدید منتقل شود.
حسینی سالمندان را از ارکان هویتی و معرفتی جامعه و عامل پیوند نسلها دانست و بر ضرورت تقویت جامعهپذیری مثبت و ارتباط میاننسلی تأکید کرد.
با این حال، آنچه آمارهای جدید درباره آینده جمعیتی ایران نشان میدهد، فراتر از برنامههای مناسبتی هفته سالمندان است. وقتی قرار است تا حدود یک دهه دیگر نزدیک به یکسوم جمعیت کشور سالمند باشند، سیاستگذاری برای این گروه دیگر نمیتواند به پرداخت مستمری، خدمات درمانی یا ایجاد چند مرکز روزانه محدود شود.
ایران در حال عبور از دورهای است که سالمندی را میتوان مسئلهای مربوط به آینده دانست. افزایش جمعیت سالمند بهطور همزمان بر بازار کار، نظام بازنشستگی، خدمات درمانی، مسکن، حملونقل، معماری شهری، مراقبت اجتماعی و حتی ساختار خانواده اثر خواهد گذاشت.
بنابراین، چالش اصلی فقط این نیست که در سال ۱۴۳۰ چند میلیون سالمند خواهیم داشت؛ مسئله مهمتر این است که کشور با چه کیفیتی قرار است از این جمعیت رو به افزایش حمایت کند و چه میزان از ظرفیت سالمندان را به جای تبدیل شدن به یک بار حمایتی، در مسیر مشارکت اجتماعی و اقتصادی به کار بگیرد.
نظر شما